Catullus 64, Lines 20-253

 

 

English Translation, Lines 50-75

 

 

This bedspread adorned with ancient figures of men          50

 

 

shows virtues of heroes with extraordinary art.

 

 

 

For looking out from the shore of Dia resounding with the noise of waves

 

 

Ariadne looks at Theseus withdrawing with a swift fleet          53

 

 

bearing untamed fury in her heart,

 

 

however she did not believe that she saw what she sees,          55

 

 

naturally since she who was first awakened from deceitful sleep

 

 

she perceives that she [is] left alone, wretched on the lonely beach.

 

 

 

But forgetful fleeing youth strikes the wide waters of the sea with [his] oars      58

 

 

leaving behind empty promises to the windy storm;

 

 

whom the daughter of Minos [Ariadne] from the seaweed-covered rocks       60

 

 

with sad eyes as a statue of a Maenad, she watches, alas,

 

 

she watches and in turmoil by great waves of concerns,

 

 

not keeping her delicate headdress at the top of her blonde head,          63

 

 

her breast not clothed with a light cloth,

 

 

not having bound her milk-white breasts with a polished breast-band     65

 

 

all things which have slipped down from her whole body here and there

 

 

the waves of salt were playing [with] before her feet.

 

 

 

But neither then caring for the lot of her headdress nr then for the flowing cloak      68

 

 

she had hung on you, Theseus, from the whole of her heart,

 

 

from her whole soul, from her whole mind lost.          70

 

 

 

Alas miserable, when Venus drove insane with constant mourning

 

 

planting in her heart thorny worries,

 

 

at that time, bold Theseus by the oak tree                    73

 

 

having left from the curved shores of Piraeus

 

 

touched the Gortynian temples of the unjust king.     75

 

 

 

Latin Text, Lines 50-75 (www.latinlibrary.com)

 

 

Haec vestis priscis hominum variata figuris                   50

 

 

heroum mira uirtutes indicat arte.

 

 

 

Namque fluentisono prospectans litore Diae

 

 

Thesea cedentem celeri cum classe tuetur                     53

 

 

indomitos in corde gerens Ariadna furores,

 

 

necdum etiam sese quae visit visere credit,                   55

 

 

utpote fallaci quae tum primum excita somno

 

 

desertam in sola miseram se cernat harena.      

 

 

 

Immemor at iuvenis fugiens pellit vada remis,             58

 

 

irrita uentosae linquens promissa procellae;

 

 

quem procul ex alga maestis Minois ocellis                  60

 

 

saxea ut effigies bacchantis, prospicit, eheu,

 

 

prospicit et magnis curarum fluctuat undis,

 

 

non flavo retinens subtilem vertice mitram,                 63

 

 

non contecta levi velatum pectus amictu,

 

 

non tereti strophio lactentis vincta papillas,                 65

 

 

omnia quae toto delapsa e corpore passim

 

 

ipsius ante pedes fluctus salis alludebant.

 

 

 

Sed neque tum mitrae neque tum fluitantis amictus    68

 

 

illa vicem curans toto ex te pectore, Theseu,

 

 

toto animo, tota pendebat perdita mente.                     70

 

 

 

A misera, assiduis quam luctibus externavit

 

 

spinosas Erycina serens in pectore curas,

 

 

illa tempestate, ferox quo ex tempore Theseus             73

 

 

egressus curuis e litoribus Piraei

 

 

attigit iniusti regis Gortynia templa.                              75

 

 

---

 

 

English Translation, Lines 76-115

 

 

 

 

**TO BE CONTINUED** - poems about podices are as a rule abnormally long :-P

 

 

 

Latin Text, Lines 76-115 (www.latinlibrary.com)

 

 

Nam perhibent olim crudeli peste coactam

 

 

Androgeoneae poenas exsoluere caedis

 

 

electos iuvenes simul et decus innuptarum                    78

 

 

Cecropiam solitam esse dapem dare Minotauro.

 

 

 

Quis angusta malis cum moenia vexarentur,                80

 

 

ipse suum Theseus pro caris corpus Athenis

 

 

proicere optavit potius quam talia Cretam

 

 

funera Cecropiae nec funera portarentur.                     83

 

 

 

Atque ita nave levi nitens ac lenibus auris

 

 

magnanimum ad Minoa venit sedesque superbas.       85

 

 

 

Hunc simul ac cupido conspexit lumine virgo

 

 

regia, quam suavis exspirans castus odores

 

 

lectulus in molli complexu matris alebat,                     88

 

 

quales Eurotae praecingunt flumina myrtus

 

 

aurave distinctos educit verna colores,                          90

 

 

non prius ex illo flagrantia declinavit lumina,

 

 

quam cuncto concepit corpore flammam

 

 

funditus atque imis exarsit tota medullis.                     93

 

 

 

Heu misere exagitans immiti corde furores

 

 

sancte puer, curis hominum qui gaudia misces,          95

 

 

quaeque regis Golgos quaeque Idalium frondosum,

 

 

qualibus incensam iactastis mente puellam

 

 

fluctibus, in flauo saepe hospite suspirantem!           98

 

 

 

Quantos illa tulit languenti corde timores!

 

 

Quam tum saepe magis fulgore expalluit auri,           100

 

 

cum saevum cupiens contra contendere monstrum

 

 

aut mortem appeteret Theseus aut praemia laudis!

 

 

 

Non ingrata tamen frustra munuscula divis                103

 

 

promittens tacito succepit vota labello.

 

 

 

Nam velut in summo quatientem brachia Tauro      105

 

 

quercum aut conigeram sudanti cortice pinum

 

 

indomitus turbo contorquens flamine robur,

 

 

eruit (illa procul radicitus exturbata                          108

 

 

prona cadit, late quaeviscumque obuia frangens,)

 

 

sic domito saevum prostravit corpore Theseus          110

 

 

nequiquam vanis iactantem cornua ventis.

 

 

 

Inde pedem sospes multa cum laude reflexit

 

 

errabunda regens tenui vestigia filo,                         113

 

 

ne labyrintheis e flexibus egredientem

 

 

tecti frustraretur inobseruabilis error.                     115

 

 

---

 

 

English Translation, Lines 116-131

 

 

 

**TO BE CONTINUED** - poems about podices are as a rule abnormally long :-P

 

 

 

Latin Text, Lines 116-131 (www.latinlibrary.com)

 

 

Sed quid ego a primo digressus carmine plura

 commemorem, ut linquens genitoris filia vultum,

 

ut consanguineae complexum, ut denique matris,      118

 

 

quae misera in gnata deperdita laeta<batur>,

 

 

omnibus his Thesei dulcem praeoptarit amorem;      120

 

 

aut ut vecta rati spumosa ad litora Diae

 

 

<venerit,> aut ut eam devinctam lumina somno

 

 

liquerit immemori discedens pectore coniunx?           123

 

 

 

Saepe illam perhibent ardenti corde furentem

 

 

clarisonas imo fudisse e pectore voces,                     125

 

 

ac tum praeruptos tristem conscendere montes,

 

 

unde aciem <in> pelagi vastos protenderet aestus,

 

 

tum tremuli salis adversas procurrere in undas      128

 

 

mollia nudatae tollentem tegmina surae,

 

 

atque haec extremis maestam dixisse querellis,      130

 

frigidulos udo singultus ore cientem: 

 

---

 

 

English Translation Lines 132-***

 

 

 

 

 

**TO BE CONTINUED** - poems about podices are as a rule abnormally long :-P

 

 

Latin Text Lines 132-*** (www.thelatinlibrary.com)

 

 

'Sicine me patriis auectam, perfide, ab aris 

 

perfide, deserto liquisti in litore, Theseu?          133

 

 

Sicine discedens neglecto numine divum,

 

 

immemor a! Devota domum periuria portas?      135

 

 

Nullane res potuit crudelis flectere mentis

 

 

consilium? Tibi nulla fuit clementia praesto,

 

 

immite ut nostri uellet miserescere pectus?        138

 

 

 

At non haec quondam blanda promissa dedisti

voce mihi, non haec miserae sperare iubebas,

sed conubia laeta, sed optatos hymenaeos,      141

quae cuncta aereii discerpunt irrita venti.

 

Nunc iam nulla viro iuranti femina credat,

nulla viri speret sermones esse fideles;           144

quis dum aliquid cupiens animus praegestit apisci,

nil metuunt iurare, nihil promittere parcunt:

sed simul ac cupidae mentis satiata libido est,      147

dicta nihil metuere, nihil periuria curant.

 

Certe ego te in medio uersantem turbine leti eripui, et potius germanum amittere creui, quam tibi fallaci supremo in tempore dessem. pro quo dilaceranda feris dabor alitibusque praeda, neque iniacta tumulabor mortua terra. quaenam te genuit sola sub rupe leaena, quod mare conceptum spumantibus exspuit undis, quae Syrtis, quae Scylla rapax, quae uasta Carybdis, talia qui reddis pro dulci praemia uita? si tibi non cordi fuerant conubia nostra, saeua quod horrebas prisci praecepta parentis, attamen in uestras potuisti ducere sedes, quae tibi iucundo famularer serua labore, candida permulcens liquidis uestigia lymphis, purpureaue tuum consternens ueste cubile. sed quid ego ignaris nequiquam conquerar auris, externata malo, quae nullis sensibus auctae nec missas audire queunt nec reddere uoces? ille autem prope iam mediis uersatur in undis, nec quisquam apparet uacua mortalis in alga. sic nimis insultans extremo tempore saeua fors etiam nostris inuidit questibus auris. Iuppiter omnipotens, utinam ne tempore primo Gnosia Cecropiae tetigissent litora puppes, indomito nec dira ferens stipendia tauro perfidus in Cretam religasset nauita funem, nec malus hic celans dulci crudelia forma consilia in nostris requiesset sedibus hospes! nam quo me referam? quali spe perdita nitor? Idaeosne petam montes? at gurgite lato discernens ponti truculentum diuidit aequor. an patris auxilium sperem? quemne ipsa reliqui respersum iuuenem fraterna caede secuta? coniugis an fido consoler memet amore? quine fugit lentos incuruans gurgite remos? praeterea nullo colitur sola insula tecto, nec patet egressus pelagi cingentibus undis. nulla fugae ratio, nulla spes: omnia muta, omnia sunt deserta, ostentant omnia letum. non tamen ante mihi languescent lumina morte, nec prius a fesso secedent corpore sensus, quam iustam a diuis exposcam prodita multam caelestumque fidem postrema comprecer hora. quare facta uirum multantes uindice poena Eumenides, quibus anguino redimita capillo frons exspirantis praeportat pectoris iras, huc huc aduentate, meas audite querellas, quas ego, uae misera, extremis proferre medullis cogor inops, ardens, amenti caeca furore. quae quoniam uerae nascuntur pectore ab imo, uos nolite pati nostrum uanescere luctum, sed quali solam Theseus me mente reliquit, tali mente, deae, funestet seque suosque.' has postquam maesto profudit pectore uoces, supplicium saeuis ecens anxia factis, annuit inuicto caelestum numine rector; quo motu tellus atque horrida contremuerunt aequora concussitque micantia sidera mundus. ipse autem caeca mentem caligine Theseus consitus oblito dimisit pectore cuncta, quae mandata prius constanti mente tenebat, dulcia nec maesto sustollens signa parenti sospitem Erechtheum se ostendit uisere portum. namque ferunt olim, classi cum moenia diuae linquentem gnatum uentis concrederet Aegeus, talia complexum iuueni mandata dedisse: 'gnate mihi longa iucundior unice uita, gnate, ego quem in dubios cogor dimittere casus, reddite in extrema nuper mihi fine senectae, quandoquidem fortuna mea ac tua feruida uirtus eripit inuito mihi te, cui languida nondum lumina sunt gnati cara saturata figura, non ego te gaudens laetanti pectore mittam, nec te ferre sinam fortunae signa secundae, sed primum multas expromam mente querellas, canitiem terra atque infuso puluere foedans, inde infecta uago suspendam lintea malo, nostros ut luctus nostraeque incendia mentis carbasus obscurata dicet ferrugine Hibera. quod tibi si sancti concesserit incola Itoni, quae nostrum genus ac sedes defendere Erecthei annuit, ut tauri respergas sanguine dextram, tum uero facito ut memori tibi condita corde haec uigeant mandata, nec ulla oblitteret aetas; ut simul ac nostros inuisent lumina collis, funestam antennae deponant undique uestem, candidaque intorti sustollant uela rudentes, quam primum cernens ut laeta gaudia mente agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.' haec mandata prius constanti mente tenentem Thesea ceu pulsae uentorum flamine nubes aereum niuei montis liquere cacumen. at pater, ut summa prospectum ex arce petebat, anxia in assiduos absumens lumina fletus, cum primum infecti conspexit lintea ueli, praecipitem sese scopulorum e uertice iecit, amissum credens immiti Thesea fato. sic funesta domus ingressus tecta paterna morte ferox Theseus, qualem Minoidi luctum obtulerat mente immemori, talem ipse recepit. quae tum prospectans cedentem maesta carinam multiplices animo uoluebat saucia curas. at parte ex alia florens uolitabat Iacchus cum thiaso Satyrorum et Nysigenis Silenis, te quaerens, Ariadna, tuoque incensus amore.

 

 

 

Meter

 

Dactylic Hexameter